73 άγνωστες μέχρι τώρα καλδέρες ηφαιστείων εντόπισαν ερευνητές στους βυθούς των ωκεανών

Οι υποθαλάσσιες εκρήξεις συμβαίνουν κυρίως κοντά στα όρια των τεκτονικών πλακών, όπου οι πλάκες απομακρύνονται, συγκρούονται ή βυθίζονται η μία κάτω από την άλλη. Οι περισσότερες είναι σχετικά ήπιες βασαλτικές εκρήξεις κατά μήκος των μεσοωκεάνιων ράχεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, μπορεί να είναι εξαιρετικά ισχυρές, προκαλώντας τσουνάμι, ωστικά κύματα, νέφη τέφρας και τεράστιες ποσότητες υδρατμών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η έκρηξη του υποθαλάσσιου ηφαιστείου Hunga Tonga-Hunga Haʻapai στο αρχιπέλαγος Τόνγκα το 2022. Προκάλεσε ατμοσφαιρικά κύματα πίεσης που έφτασαν έως τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, τσουνάμι σε μεγάλες αποστάσεις και ζημιές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Από τον Άρη στους ωκεανούς

Για τον εντοπισμό νέων καλδερών, οι επιστήμονες προσάρμοσαν έναν αλγόριθμο που είχε αρχικά εκπαιδευτεί να αναγνωρίζει κρατήρες πρόσκρουσης στον Άρη. Στη συνέχεια τον εφάρμοσαν σε βαθυμετρικούς χάρτες, οι οποίοι αποτυπώνουν το ανάγλυφο του θαλάσσιου πυθμένα.

Ο αλγόριθμος επισήμανε αρχικά 87.435 πιθανούς σχηματισμούς. Η συντριπτική πλειονότητα απορρίφθηκε έπειτα από διαδοχικά φίλτρα και χειροκίνητο έλεγχο. Τελικά, οι ερευνητές κατέληξαν σε 78 πιθανές καλδέρες. Πέντε από αυτές ήταν ήδη γνωστές, γεγονός που ενίσχυσε την αξιοπιστία της μεθόδου, ενώ οι υπόλοιπες 73 αποτελούν νέους υποψήφιους σχηματισμούς.

Εφόσον επιβεβαιωθούν, ο αριθμός των γνωστών υποθαλάσσιων καλδερών θα υπερτριπλασιαστεί. Από τις 78 συνολικά, οκτώ βρίσκονται σε μεσοωκεάνιες ράχες, εννέα σε ηφαιστειακά τόξα και 61 σε εσωτερικές περιοχές τεκτονικών πλακών, όπως αλυσίδες υποθαλάσσιων βουνών.

Οι επιστήμονες ξεχώρισαν επίσης επτά καλδέρες ως ιδιαίτερα σημαντικούς στόχους για μελλοντικές αποστολές, λόγω της θέσης, του βάθους και του σχήματός τους. Η μελέτη δεν εξέτασε αν κάποια από αυτές είναι σήμερα ενεργή. Ωστόσο, προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι ακόμη και ηφαίστεια που θεωρούνται ανενεργά μπορεί να τροφοδοτούνται αργά με νέο μάγμα.

Στόχος των ερευνητών δεν είναι να παρουσιάσουν έναν πλήρη παγκόσμιο κατάλογο, αλλά να δημιουργήσουν μια διαφανή και επαναλήψιμη μέθοδο, η οποία θα μπορεί να βελτιώνεται καθώς γίνονται διαθέσιμοι πιο λεπτομερείς χάρτες του βυθού.