Οι καύσωνες γίνονται εντονότεροι, οι πυρκαγιές επιστρέφουν κάθε καλοκαίρι και οι εικόνες ακραίων καιρικών φαινομένων κατακλύζουν την ενημέρωση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον είναι εύκολο να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η μάχη απέναντι στην κλιματική αλλαγή έχει ήδη χαθεί. Ότι η κατάσταση έχει ξεφύγει τόσο πολύ ώστε οποιαδήποτε προσπάθεια είναι πλέον μάταιη.
Δυτική Αττική, 01.08.2026, Φωτογραφία: Δημήτρης Μιχαλάκης
Σκασμένο και ξερό έδαφος σε παραπόταμο του ποταμού Λίγηρα, στο Μονζάν-σιρ-Λουάρ της Γαλλίας, 26 Ιουλίου 2023. REUTERS/Stephane Mahe
Ο Στιβ Κρόφτσικ από το Λας Βέγκας προσπαθεί να δροσιστεί κρατώντας ένα μπουκάλι με πάγο στο κεφάλι του, ενώ το ανεπίσημο θερμόμετρο δείχνει 130 βαθμούς Φαρενάιτ (54,4 βαθμούς Κελσίου). Λόγω μηχανικής βλάβης, οι αριθμοί εμφανίζονται λανθασμένα στην οθόνη. Κέντρο Επισκεπτών Furnace Creek, Κοιλάδα του Θανάτου, Καλιφόρνια, ΗΠΑ, 17 Αυγούστου 2020. REUTERS/David Becker/File Photo Η προσέγγιση αυτή έχει ήδη χρησιμοποιηθεί σε έρευνες γύρω από την παραπληροφόρηση στο διαδίκτυο και την κλιματική αλλαγή. Αυτή τη φορά οι ερευνητές θέλησαν να διαπιστώσουν εάν θα μπορούσε να λειτουργήσει ειδικά απέναντι στην κλιματική καταστροφολογία.
Οι μισοί συμμετέχοντες παρακολούθησαν ένα σύντομο βίντεο που τους εξηγούσε πώς λειτουργεί η συναισθηματική χειραγώγηση και στη συνέχεια διάβασαν ένα κείμενο που συνέδεε αυτές τις τεχνικές με την επικοινωνία γύρω από την κλιματική αλλαγή. Ακολούθησε μια απλή ερώτηση κατανόησης.
Πυροσβέστες επιχειρούν σε δασική πυρκαγιά έξω από την Ταμπάρα, στη Θαμόρα της Ισπανίας, κατά τη διάρκεια του δεύτερου κύματος καύσωνα της χρονιάς, 18 Ιουλίου 2022. REUTERS/Isabel Infantes/File Photo
Η πυρκαγιά Dragon Bravo μαίνεται στο βόρειο χείλος του Γκραν Κάνιον, όπως φαίνεται από το Grandeur Point στο νότιο χείλος, στην Αριζόνα των ΗΠΑ, 14 Ιουλίου 2025. REUTERS/David Swanson/File Photo
Το παράδοξο της «κλιματικής αποκάλυψης»
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας αφορά ίσως τη σχέση ανάμεσα στην αντίληψη της χειραγώγησης και στην προσωπική περιβαλλοντική δράση.
Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να εκτιμήσουν πόσο πιθανό ήταν να κάνουν επιλογές που θα περιόριζαν την επιβάρυνσή τους στο περιβάλλον, από αλλαγές στις διατροφικές τους συνήθειες έως την αποφυγή πτήσεων μεγάλων αποστάσεων.
Όσο περισσότερο θεωρούσαν ότι το καταστροφολογικό περιεχόμενο προσπαθούσε να τους χειραγωγήσει, τόσο λιγότερο πρόθυμοι εμφανίζονταν να υιοθετήσουν τέτοιες συμπεριφορές.
Εδώ βρίσκεται και το παράδοξο που επισημαίνουν οι δύο ερευνητές: μια ρητορική που χρησιμοποιείται με σκοπό να τονίσει πόσο επείγουσα είναι η κλιματική κρίση μπορεί να καταλήξει να αποδυναμώνει ακριβώς τη δράση που επιχειρεί να προκαλέσει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πραγματικές διαστάσεις της κλιματικής αλλαγής πρέπει να υποβαθμίζονται ή ότι οι καταστροφικές συνέπειές της πρέπει να παρουσιάζονται πιο ήπιες από ό,τι είναι. Η πρόταση αφορά τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδεται το μήνυμα.
Αντί για μια αδιάκοπη αφήγηση σύμφωνα με την οποία η καταστροφή είναι αναπόφευκτη, οι Βαν ντερ Λίντεν και Ο’Μπόιλ προτείνουν μεγαλύτερη έμφαση στη δημοσιογραφία των λύσεων: στην παρουσίαση τόσο του προβλήματος όσο και των ενεργειών που μπορούν ακόμη να περιορίσουν τις συνέπειές του.
Η προσέγγιση αυτή μπορεί να είναι ακόμη σημαντικότερη όταν το μήνυμα απευθύνεται σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ήδη με σκεπτικισμό την κλιματική συζήτηση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η προσπάθεια κινητοποίησης μέσω του φόβου μπορεί να ενισχύσει την καχυποψία αντί να την περιορίσει.
Η κλιματική αλλαγή παραμένει μία από τις σοβαρότερες απειλές που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα. Αυτό όμως, σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να παρουσιάζεται ως μια χαμένη υπόθεση. Αντιθέτως, η αίσθηση ότι υπάρχουν ακόμη επιλογές και δυνατότητες παρέμβασης μπορεί να είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να υπάρξει δράση.
Άλλο πράγμα η επίγνωση του κινδύνου και άλλο η πεποίθηση ότι το τέλος είναι ήδη προδιαγεγραμμένο.
*Κεντρική Φωτογραφία: Δυτική Αττική, 02.08.2026, Λήψη: Δημήτρης Μιχαλάκης