Οι τεχνολογίες καθαρής ενέργειας δημιουργούν εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε σήμερα ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ). Ωστόσο, οι επίμονες ελλείψεις εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού απειλούν να περιορίσουν τη μελλοντική ανάπτυξη. Παράλληλα, ο κλάδος της καθαρής ενέργειας αντιμετωπίζει προκλήσεις ως προς την ένταξη, καθώς οι γυναίκες και οι νέοι υποεκπροσωπούνται.
Η απασχόληση στον παγκόσμιο ενεργειακό τομέα αυξάνεται με ρυθμό υψηλότερο από την ευρύτερη οικονομία. Το 2024 αυξήθηκε κατά 2,2%, έναντι 1,3% της συνολικής απασχόλησης στην οικονομία. Η ΕΕ κατατάσσεται δεύτερη μετά την Κίνα, με συνολικά 1,8 εκατομμύρια θέσεις εργασίας που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η Κίνα διαθέτει 7 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στον τομέα της καθαρής ενέργειας, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA) και τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ILO).
Η έκθεση του ΕΟΠ, με τίτλο «Clean energy technologies in the European Union — implications for quality jobs, skills and a just transition», εξετάζει την απασχόληση σε τέσσερις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας: αιολική ενέργεια, φωτοβολταϊκά, αντλίες θερμότητας και μπαταρίες.
Αιολικά και φωτοβολταϊκά
Η αιολική ενέργεια αποτελεί τον μεγαλύτερο εργοδότη μεταξύ των τεχνολογιών που εξετάστηκαν. Το 2023 απασχολούσε περίπου 273.500 εργαζομένους στην ΕΕ. Το 77% εργαζόταν στον τομέα των δραστηριοτήτων μετά την παραγωγή, όπως η συντήρηση, οι ενεργειακές συμβάσεις και η διοικητική υποστήριξη πωλήσεων. Ακολουθεί ο τομέας της μεταποίησης.
Τα φωτοβολταϊκά απασχολούσαν άμεσα περισσότερους από 227.000 εργαζομένους το 2023. Περίπου οι μισοί εργάζονταν στον τομέα της λειτουργίας, ενώ το 36% στην κατασκευαστική αλυσίδα αξίας, η οποία περιλαμβάνει έργα υποδομής, προετοιμασία εγκαταστάσεων και διασύνδεση με το δίκτυο. Η παραγωγή φωτοβολταϊκών στην ΕΕ παραμένει περιορισμένη.
Ο τομέας των αντλιών θερμότητας απασχολούσε περίπου 80.100 εργαζομένους το 2023. Το 65% εργαζόταν στον κατασκευαστικό κλάδο, ενώ ο τομέας παρουσιάζει σημαντικές δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης στην ΕΕ.
Οι μπαταρίες απασχολούσαν περίπου 33.000 εργαζομένους. Παρά το μικρότερο μέγεθός του, ο κλάδος κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση της απασχόλησης μεταξύ των τεσσάρων τεχνολογιών την περίοδο 2018-2023. Οι περισσότερες θέσεις αφορούν τη μεταποίηση, ενώ η έρευνα και ανάπτυξη παραμένει σημαντική για τις τεχνολογίες επόμενης γενιάς.
Γεωγραφική κατανομή και ελλείψεις εργατικού δυναμικού
Η απασχόληση στις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στην ΕΕ. Η Γερμανία διαθέτει το μεγαλύτερο απόλυτο εργατικό δυναμικό στην αιολική ενέργεια, με 125.000 θέσεις το 2023, στα φωτοβολταϊκά, με σχεδόν 84.000 θέσεις, και στις μπαταρίες, με 12.300 θέσεις.
Η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Ιταλία διαθέτουν τις περισσότερες θέσεις εργασίας στον τομέα των αντλιών θερμότητας. Η Ουγγαρία και η Πολωνία κατέγραψαν τη μεγαλύτερη αύξηση της απασχόλησης στις μπαταρίες.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι ελλείψεις δεξιοτήτων απειλούν την ανάπτυξη των τεχνολογιών καθαρής ενέργειας. Τα περισσότερα κράτη-μέλη καταγράφουν κενά σε τεχνικές θέσεις που σχετίζονται με την εγκατάσταση και τις κατασκευές. Ο ΕΟΠ ζητά συντονισμένες πολιτικές για την ενίσχυση της εκπαίδευσης, της επανεκπαίδευσης και της διαθεσιμότητας εργατικού δυναμικού.
Παράλληλα, η συμμετοχή των γυναικών παραμένει χαμηλή. Ανέρχεται στο 26% στην αιολική ενέργεια και στις μπαταρίες και μόλις στο 14% στις αντλίες θερμότητας. Οι εργαζόμενοι ηλικίας 15-24 ετών αντιστοιχούσαν μόλις στο 6%-7% του εργατικού δυναμικού στην αιολική ενέργεια, τα φωτοβολταϊκά και τις αντλίες θερμότητας το 2023.
Οι συνθήκες εργασίας διαφέρουν επίσης μεταξύ των τεχνολογιών. Οι μισθοί στις αντλίες θερμότητας είναι περίπου 40% χαμηλότεροι από εκείνους στην αιολική ενέργεια, η οποία είναι ο υψηλότερα αμειβόμενος από τους τέσσερις τομείς. Οι θέσεις λειτουργίας και συντήρησης στην αιολική ενέργεια προσφέρουν συνήθως μεγαλύτερη σταθερότητα και περισσότερες δυνατότητες κατάρτισης.
Αντίθετα, οι θέσεις κατασκευής και εγκατάστασης στα φωτοβολταϊκά και στις αντλίες θερμότητας είναι περισσότερο εξαρτώμενες από συγκεκριμένα έργα, ενώ εκτίθενται περισσότερο σε φυσικούς κινδύνους, όπως οι ακραίες θερμοκρασίες, και προσφέρουν λιγότερες ευκαιρίες κατάρτισης. Στον τομέα των μπαταριών, εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων, καθώς και για τις επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και το περιβάλλον.
Πολιτικές της ΕΕ
Η ΕΕ έχει θεσπίσει ένα ολοένα πιο υποστηρικτικό πλαίσιο για την ενίσχυση της παραγωγής τεχνολογιών καθαρής ενέργειας, την επιτάχυνση της ανάπτυξής τους και την αντιμετώπιση βιομηχανικών περιορισμών.
Το πλαίσιο περιλαμβάνει το Clean Industrial Deal, τον Net-Zero Industry Act, τον προτεινόμενο Industrial Accelerator Act και το AccelerateEU. Παράλληλα, χρηματοδοτικά εργαλεία και στοχευμένες πρωτοβουλίες, όπως η στρατηγική Battery Booster, στηρίζουν την αύξηση της παραγωγικής δυναμικότητας μπαταριών στην ΕΕ.
Η έκθεση ζητά συντονισμένη πολιτική δράση για την ενίσχυση της εκπαίδευσης και της επανεκπαίδευσης, αλλά και τη βελτίωση της ποιότητας των θέσεων εργασίας, ώστε να προσελκύονται και να διατηρούνται εργαζόμενοι σε έναν κλάδο που αντιμετωπίζει σημαντικές ελλείψεις προσωπικού.