Ένα ισχυρό Ελ Νίνιο έχει ήδη διαμορφωθεί πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό, για το οποίο οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι μπορεί να αποδειχθεί ιστορικό. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF) έχει προειδοποιήσει για θερμοκρασίες υψηλότερες από το κανονικό κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και των αρχών του φθινοπώρου, ενώ σύμφωνα με τους μετεωρολόγους τις επόμενες ημέρες αναμένονται θερμοκρασίες 40°C και «τροπικές νύχτες» σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Το 2026 προβλέπεται ήδη να εξελιχθεί σε ένα από τα θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί ποτέ, με την Ευρώπη να έχει ήδη υποστεί τις επιπτώσεις ενός θανατηφόρου καύσωνα τον Μάιο. Η Ισπανία κατέγραψε 101 θανάτους που μπορούν να αποδοθούν στη ζέστη, ο υψηλότερος αριθμός θανάτων από όταν άρχισαν να τηρούνται αρχεία το 2015.
Η ακραία ζέστη μπορεί επίσης να μειώσει την παραγωγή ηλιακής ενέργειας, λόγω του φαινομένου που είναι γνωστό ως ηλιακό παράδοξο. Όπως εξηγεί η Ιωάννα Βεργίνη, ιδρύτρια της πλατφόρμας wfy24.com που αναλύει δεδομένα καιρού και τάσεις κλιματικής μεταβλητότητας, πρόκειται για «μια γνωστή παρανόηση ότι περισσότερος ήλιος σημαίνει πάντα περισσότερη ενέργεια».
Ωστόσο, συμπληρώνει, «τα φωτοβολταϊκά (PV) κύτταρα είναι ημιαγωγοί και, όπως όλα τα ηλεκτρονικά εξαρτήματα, χάνουν την αποδοτικότητά τους καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία». Για κάθε βαθμό πάνω από τους 25°C, η απόδοση των ηλιακών πάνελ μειώνεται κατά περίπου 0,4 έως 0,5 τοις εκατό.
«Το επερχόμενο φαινόμενο Ελ Νίνιο μας υπενθυμίζει ότι η ξηρασία δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα», δηλώνει ο δρ. Μίχα Βέρνερ, καθηγητής ανθεκτικότητας στην ξηρασία στο Τμήμα Υδάτινων Πόρων και Οικοσυστημάτων του IHE Delft.
Η χαμηλή ροή των ποταμών στην Ευρώπη θα μειώσει τη διαθεσιμότητα γλυκού νερού, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει σε περιορισμούς στη γεωργία και στη χρήση νερού ψύξης στους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. «Επηρεάζει τα συστήματα διατροφής, την παραγωγή ενέργειας, τις οικονομίες, τα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη ευημερία. Η ανάπτυξη ανθεκτικότητας απαιτεί δράση πριν ξεσπάσει μια κρίση», προσθέτει ο ίδιος.
Προβλέψεις για πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία
Μετά την πρώτη ανακούφιση που προκάλεσε στις αγορές η ανακοίνωση της συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για την παύση των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή και την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, η ανακοίνωση της NOAA για ενδεχόμενα δυσεπίλυτα προβλήματα για τις επιχειρήσεις τους επόμενους μήνες λόγω του «σούπερ» Ελ Νίνιο επανήλθε στο προσκήνιο.
Αν και βρισκόμαστε ακόμα στις αρχές του κύκλου του φαινομένου, οι επιπτώσεις του προβλέπεται να εξαπλωθούν ραγδαία σε παγκόσμιο επίπεδο. Προηγούμενες εκδηλώσεις του φαινομένου έχουν αυξήσει το κόστος τροφίμων και έχουν επιδεινώσει τους κινδύνους σε τομείς ευάλωτους στις καιρικές μεταβολές, όπως η γεωργία και η ευρύτερη παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων.
«Το Ελ Νίνιο συχνά αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα μετεωρολογικό φαινόμενο, αλλά το 2026 αυτό ενέχει τον κίνδυνο του εφησυχασμού. Οι τελευταίες προβλέψεις πρέπει να θεωρηθούν ως έγκαιρη προειδοποίηση προς τις κυβερνήσεις, τις εταιρείες και τους οργανισμούς ανθρωπιστικής βοήθειας, ώστε να προετοιμαστούν για αυτό που θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό συστημικό σοκ», έγραψε στο ιστολόγιο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ νωρίτερα αυτόν το μήνα ο Ρόμπερτ Μούγκα, πολιτικός επιστήμονας και σύμβουλος πολλών κυβερνήσεις σε θέματα ασφαλείας.
Η ανακοίνωση της NOAA την περασμένη εβδομάδα προέβλεψε πιθανότητα 63% οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας να ξεπεράσουν τους 2,0°C στον Ειρηνικό, ένα όριο που θα σηματοδοτούσε ένα «πολύ ισχυρό» φαινόμενο Ελ Νίνιο. Αυτό αποτελεί κακό οιωνό για την παγκόσμια οικονομία. Όπως αναφέρει δημοσίευμα του Fortune, κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα, οι σωρευτικές επιπτώσεις αυτού του καιρικού φαινομένου θα μπορούσαν να ανέλθουν σε οικονομικές απώλειες ύψους 84 τρισ. δολαρίων, σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο «Science».
Οι προβλέψεις για το κόστος που συνδέεται με το φετινό Ελ Νίνιο πιθανότατα θα γίνουν γνωστές σε μερικούς μήνες, αλλά οι αναλυτές ήδη προεξοφλούν μια δύσκολη χρονιά. Ο αντίκτυπος θα είναι πιο σοβαρός στις φτωχότερες χώρες, σύμφωνα με ανάλυση που δημοσίευσε τη Δευτέρα ο οίκος αξιολόγησης Fitch. Οι χώρες που βασίζονται στη γεωργία πιθανότατα θα αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος και περισσότερες ζημιές που θα προκληθούν από περιβαλλοντικούς παράγοντες, αν και ο πληθωρισμός θα αποτελέσει παγκόσμιο πρόβλημα, με ακόμα και τις πλούσιες χώρες να νιώθουν το βάρος των υψηλότερων τιμών των τροφίμων.
Σύμφωνα με τους αναλυτές της Fitch, «οι παρατεταμένες ελλείψεις θα μπορούσαν να εντείνουν τους κινδύνους για τις τιμές των βασικών τροφίμων που διακινούνται παγκοσμίως, οι οποίοι προκύπτουν από το φαινόμενο του Ελ Νίνιο, επηρεάζοντας ενδεχομένως τον πληθωρισμό ακόμα και σε κράτη με υψηλή πιστοληπτική ικανότητα».
Να σημειωθεί ότι εκτός από τις υψηλές τιμές καυσίμων που οφείλονται στον πόλεμο, το φαινόμενο Ελ Νίνιο έχει ιστορικά σοβαρές επιπτώσεις στη ναυτιλία λόγω των χαμηλών επιπέδων νερού σε κρίσιμα σημεία διέλευσης. Το ισχυρό Ελ Νίνιο του 2023 οδήγησε σε παρατεταμένη ξηρασία στην Κεντρική Αμερική, μειώνοντας τα επίπεδα νερού στη Διώρυγα του Παναμά σε ιστορικό χαμηλό, με αποτέλεσμα οι καθημερινές διελεύσεις πλοίων να φτάνουν μόλις τις 24 από 36 που ήταν πριν.
Και στο βάθος κλιματική αλλαγή
Οι ενδεχόμενες επιπτώσεις του «σούπερ» Ελ Νίνιο έχουν προκαλέσει παγκόσμια ανησυχία, ωστόσο για κάποιους το πρόβλημα παραμένει η κλιματική αλλαγή. Ερευνητές του Κολούμπια τονίζουν σε πρόσφατη μελέτη τους ότι ενώ η ένταση και η συχνότητα του Ελ Νίνιο είναι σημαντικές, ειδικά το κατά πόσον επηρεάζονται από την υπερθέρμανση του πλανήτη, ένα ακόμα πιο σημαντικό ζήτημα είναι η «συνεχιζόμενη, εξαιρετική επιτάχυνση της θέρμανσης της επιφάνειας των ωκεανών».
Όταν ένα τυπικό φαινόμενο Ελ Νίνιο τείνει να προκαλεί προσωρινή αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 0,1 – 0,2℃, δεν είναι τόσο σημαντικό μπροστά στις αυξήσεις της θερμοκρασίας που προκαλούνται από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, η οποία έχει οδηγήσει σε αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας της επιφάνειας κατά περίπου 1,3 – 1,5℃ σε σύγκριση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
«Το Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό φαινόμενο, έρχεται και φεύγει», επισημαίνει η κλιματολόγος Φρεντερίκε Ότο από το Imperial College του Λονδίνου, αλλά «η κλιματική αλλαγή επιδεινώνεται όσο δεν σταματάμε να καίμε ορυκτά καύσιμα. Επομένως, ο λόγος για να πανικοβληθούμε είναι η κλιματική αλλαγή».